عکسبرداری در پزشکی را مجسّم کنید
[Medical Photography]

 

• ایکس ری (X-rays)، اشعه مجهول. ام آر آی{ (MRI)، مخفّف Magnetic resonance imaging تصویرسازی مشدّد مغناطیسی.
• سی تی اِسکَن (CT scans), مخفّف Computed tomography scan نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که تصاویری با جزئیات دقیق از اجزای داخل بدن بر میدارد.
• پی ای تی اسکن (PET scans)، مخفّف Positron Emission Tomography مقدار کمی از رادیواکتیو در رگ مریض تزریق میشود و یک اسکنر از جایی که گلوکز تزریق شده عکسبرداری میکند.

پزشک شما توصیه کرده که شما نیاز به ام آر آی (MRI) دارید. این پیشنهاد شما را شگفت زده کرده که چرا از تی سی اسکن (TC scan) که ارزان تر است استفاده نمی شود. در واقع شاید شما از اختلاف بین سی تی اسکن و ام آر آی مطمئن نیستید. آزمایش از طریق عکسبرداری در پزشکی معمول است، ولی عکسبرداری از بدن شما در یک لوله گشاد بیشتر به علم، وَهم و خیال شباهت دارد تا علم پزشکی. لطفا با مطالعه روشهایی که متخصّصین داخل بدن شما را مشاهده میکنند آشنا شوید. این دستگاهها شامل: ایکس ری (X-rays)، اشعه مجهول، ام آر آی (MRI)، مخفّف Magnetic resonance imaging (تصویرسازی تشدید مغناطیسی)، سی تی اِسکَن (CT scans), مخفّف Computed tomography scan (نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس است که تصاویری با جزئیات دقیق از اجزای داخل بدن بر میدارد. پی ای تی اسکن (PET scan)، مخفّف Positron Emission Tomography (مقدار کمی از رادیواکتیو در رگ مریض تزریق میشود و یک اسکنر از جایی که گلوکز تزریق شده عکسبرداری میکند.)

عکس بزرگ

آزمایشهای پزشکی که به روش عکسبرداری انجام می شود به روش مختلف عمل می کنند. آزمایشات معیّن و مشخّصی هستند که برای ردیابی از بیماری های مختلف به کار میروند. به هر حال این آزمایشات گروه های متعددی را شامل میشوند: کنتراست ایجنت (contrast agent) – یعنی ماده حاجب پزشکی مانند: گادو لینیوم (gadolinium)، آیودین (iodine) یا بریم (barium) که از طریق تزریق، نوشیدن، تنقیّه و یا هایلایت (highlight) قسمتهای مورد نظر که باید عکس گرفته شوند. از شما خواسته میشود که حرکت نکنید و نفس را در سینه نگه دارید تا عکس تار یا تیره نشود. ام آر آی، پت اسکن و سی تی اسکن طوری عمل می کنند که از بدن ضربدری یا مسطح مانند قطعه نان صاف می تواند از زوایای مختلف دیده شود . ایکس ری، سی تی اسکن و پی ای تی اسکن بیمار را در معرض ردیّشن (radiation) به اندازه های معیّن قرار میدهد. ام آر آی در حال گرفتن تصویر تقاطعی (ضربدری) یا مسطّح به شکل یک تکّه نان صاف است. تصویر قابل رویت از زوایای مختلف و حتی به صورت سه بعدی میباشد.

ایکس ری

ایکس ری تستی است معمولی، نسبتا ارزان که برای عکس گرفتن در موارد زیر به کار میرود: صدمه های وارد شده به اسکلت استخوانی بدن مانند شکستگی، جابجا شدن مفصل، آرتریزر، ناراحتیهای دندان و تومور (دُشبل) استخوان . مشکلات داخل سینه شامل: نو مونیّا (pneumonia) سینه پهلو یا ذات الریه، توبِرکِلوسِز (tuberculosis) سل، امفیسیما (emphysema) نوعی از بیماری انسدادی مزمن ریه است، سرطان ریه و یا قلب بزرگ شده. اَبدومینال پرابلم (Abdominal problems) ناراحتیها و مشکلات جهاز هاضمه شامل: سیستم هضم غذا، ورم معده یا قسمتهای دیگر جهاز هاضمه (بخصوص در بچّه ها). سرطان پستان به خصوص برای انجام ماموگرافی – نوعی خاصّ ایکس ری همراه با فشار به بافت پستان به کار میرود تا میزان رشد تومور سرطان نشان داده شود.

چگونه ایکس ری کار میکند؟

ماشین ایکس ری با ایجاد اشعه، رادیشن را یونیزه¹منبع – ویکی پدیا، یونیزه شدن ، تبدیل اتم‌ها یا مولکول‌ها به یون به‌وسیلهٔ افزودن یا کاستن ذرات باردار از قبیل الکترون یا سایر یون‌هاست. میکند که از بدن عبور کرده روی عضوی که مورد ردیابی است قرار میگیرد و تصویر برداشته می شود. ایکس ری به تمام قسمتهای بدن عبور نمی کند. ولی مقداری از آن جذب میشود. مواد سخت بدن مانند استخوان، مقدار زیادی از ایکس ری را جذب میکند. این قسمتهای استخوانی به رنگ سفید در عکس دیده میشوند. چربی و عضله ها کمتر سخت و متراکم هستند و به رنگ خاکستری در عکس ظاهر می شوند. هوا در ریه به رنگ سیاه در عکس دیده میشود. عکسبرداری با ایکس ری در طول عکسبرداری یک تکنسین بیمار را برای عکسبرداری آماده میکند. ممکن است بیمار باید بایستد یا روی تخت به یک حالت خاص دراز بکشد. ممکن است از بالش استفاده شود تا بدن در وضعیتّ مورد نیاز قرار گرفته باشد.

سی تی اسکن (CT scan)

یک سی تی اسکن، ایکس ری زیادی را از طریق کامپیوتر جمع آوری می کند تا بیشتر از جاهای پیچیده تصویر تهیه کنید. سی تی اسکن می تواند در موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:

• تشخیص و بررسی کردن فوری شکستگی یا زخمهای داخلی بدن مانند کسانی که در اثر تصادف اتومبیل دچار زخمهای درونی شده اند یا مشکلات دیگر.
•  طرح و یا برنامه روشن و واضح مانند جرّاحی، نمونه برداری و تراپی ردیشن (radiation therapy).
• آزمایش سر (مغز)، قلب، قفسه سینه و جهاز هاضمه به منظور ارزیابی سکته ها، انعقاد خون، امراض قلبی، آنوریسم (aneurysms) آماس رگ، آپاندیسیت، ورم چرکی یا دمبل، تومور یا غدّه.

چگونه سی تی اسکن کار می کند؟

یک ماشین، سِر کولر (circular) دایره مانند، از یک طرف اشعه ایکس تولید می کند و در طرف مخالف آن اشعه ایکس به نام ردیاب قرار دارد. چرخیدن ماشین باعث ایجاد عکسهای تقاطعی (ضربدری) به صورت برش جدا از هم میشود. امروزه سی تی اسکن میتواند بدون وقفه اشعه ایکس را دریافت و عکسهای مارپیچی بگیرد.قیمت ایکس ری ارزان تر از سی تی اسکن است چون سی تی اسکن اشعه ایکس بیشتری مصرف میکند.

استفاده از سی تی اسکن

سی تی اسکن مانند یک دونات (شکل دایره مانندی که مرکز آن خالی است) بزرگ که بر یک طرف خود قرار گرفته است . بیمار روی یک میز قرار میگیرد و سپس به طرف دهانه سی تی اسکن حرکت میکند. ماشین احتمالا ایجاد صدا میکند. تکنسین در اتاق جدا قرار دارد که بیمار میتواند از طریق بی سیم، اینترکام (intercom)، با او تماس بگیرد.

ام آر آی (MRI)

ام آر آی (MRI) برای عکسبرداری از قسمتهای داخلی بدن بدون یونیزه شدن اشعه به کار میرود. بجای یونیزه شدن اشعه، از موج رادیو و میدان مغناطیسی استفاده میشود. ام آر آی به سرعت سی تی اسکن نیست ولی از بافتهای صاف مانند بند ینه (ligament) و زردپی تصویر دقیق تری را میسازد. ام آر آی معمولا در موارد زیر مورد استفاده قرار میگیرد.

• بافتهای مغز و ستون فقرات و همچنین آنوریسِم مغزی²آنوریسم یا رگ‏ برآمدگی (به انگلیسی: Aneurysm) عبارت است از بزرگ شدن یا بیرون‌زدگی دیواره یک سرخرگ در اثر ضعف دیواره سرخرگ و افزایش قطر سرخرگ بیش از … و MS مالتیپل اسکلروز (Multiple sclerosis)³منبع، http://koomeshjournal.semums.ac.ir مالتیپل اسکلروزیس rosis, یک بیماری خود‌ایمنی مرتبط با التهاب سیستم اعصاب مرکزی انسان است. تومور ستون فقرات، ریجنریتیو (degenerative spine) امراض مربوط به جابجا شدن مهره های ستون فقرات، سکته و ضربه و یا زخمی شدن مغز.
• قلب، مشکلات رگهای خون که شامل آنوریسم، انعقاد خون و سکته می شود.
• استخوان و مشکلات مفاصل شامل صدمه های ورزشی. پاره شدن زردپی، پاره شدن بندها، صدمه غضروف. و مشکلات دیسک و عفونت استخوان.

چگونه ام آر آی عمل می کند؟

زمانی که شخص روی تخت ام آر آی دراز می کشد، ناحیه مغناطیسی موقتا پروتونهای بدن را بالانس یا ردیف میکند. موج رادیویی بالانس ذرّات پروتئین را به هم میزند و زمانی که این ذرّات به جای اصلی خود برمیگردند، ماشین انرژی تولید شده به ذرّات را اندازه گیری می کند. چون مقدار این انرژی برای بافتهای مختلف متفاوت است ، به ماشین ام آر آی اجازه میدهد که عکسهای دقیق از بافتهای بدن تهیه کند.

گرفتن عکس بوسیله ام آر آی

ماشین ام آر آی همانند یک دونات (نوعی شکل هندسی دایره مانند که وسط آن تو خالی است) می باشد که بر روی طرفین خود استوار است. این ماشین دارای لوله طولانی تر از ماشین سی تی اسکن است. ابتدا روی یک میز می خوابید، سپس به داخل یک لوله حرکت داده می شوید. افرادی که از محیط بسته ترس دارند احتمالا داروی لازم به آنها تجویز می شود تا کمتر دچار ناراحتی شوند،احتمالا کمی خواب آلود می شوند. چون ام آر آی مکررّا صدایی مانند تَپینگ و تامپینگ ایجاد می کند، ممکن است به بیمار استفاده از ایرپلاگ (earplug) پیشنهاد شود و یا با گوش دادن به موزیک صدای ام آر آی کمتر شنیده می شود. زمان استفاده از سی تی اسکن یک نفر تکنولوژیست از اتاق دیگر بیمار را کنترل می کند. چون ماشین ام آر آی از مگنتیک قوی استفاده می کند، افرادی که برای معالجه بدنشان از فلز استفاده شده مانند کوچلر (cochlear implants) وسیله ای که برای شنوایی در گوش گذاشته می شود، بشقاب و یا پیچ مهره فلزی، به کار بردن فلز در مفاصل، و پیس میکر های خاص می توانند از ام آر آی استفاده کنند ولی بهتر است درباره این موضوع از دکتر و یا تکنولوژیست سوال کنید که آیا از ماشین ام آر آی می توانید استفاده کنید.

پِت اِسکن

پِت اِسکن اکثرا همراه با سی تی (CT) یا ام آر آی نه فقط تصویر از اعضا و بافتهای بدن تهیه می کند، بلکه اطّلاعات لازم را درباره صحّت عملیّات بدن مانند جریان خون و سوخت و ساز قند از طریق آزمایش کار و انجام نقش آنها تهیه می کند. پت اِسکن برای آزمایش در موارد زیر مورد استفاده قرار میگیرد.

• سرطان، که شامل پیدا کردن سرطان ، رد عبور آن و نحوه و روش معالجه.
•  بیماریهای قلبی، مانند پی بردن به بیماریهای سرخرگ و پیدا کردن نقاطی که جریان کم خون به قلب وجود دارد.
• عدم تعادل مغز مانند ارزیابی دی منشا (dementia) و مرض حمله (seizure).

چگونه پِت اِسکن کار میکند؟

یک پت اِسکن مواد رادیواکتیو(radioactive) که رد یاب نامیده می شود به کار میبرد. این ماده معمولا به پت اسکن تزریق میشود. با اینکه در یک پت اسکن ماده ردیشن (radiation) به کار میرود ولی از ایکس ری (X-ray) یا سی تی اسکن (CT) متفاوت است . زمانی که از یک ایکس ری یا سی تی اسکن استفاده می شود رادیشن مستقیما از بدن شخص رد میشود و یک تصویر را میسازد. در یک پت اسکن، رادیشن که نقش یک ردیاب را دارد در داخل بدن انسان است ولی مقدار آن بیشتر از یک ایکس ری است. زمانی که پت اسکن تزریق شده باشد، ردیاب در بدن انسان با فعّالیّت شیمیایی زیاد گردش میکند و احتمالا با ناحیه ایکه درمان لازم دارد ارتباط پیدا می کند. روی سطح پت اسکن جاهای ردیابی شده به صورت نقاط روشن دیده می شود. برای مثال سلول سرطانی به صورت نقطه روشن روی پت اسکن ظاهر می شود زیرا سلولهای سرطانی متابولیسم، سوخت و ساز بالاتری از سلولهای سالم دارند.

استفاده ار پت اسکن

پت اِسکنر (pet scanner) ماشین دیگری است مانند یک دونات (مفتول دایره مانندی که مرکز آن خالی است) بزرگ ایستاده بر طرفین خود. پت اِسکنر معمولا به یک سیتی اِسکنر یا ام آر‌‌آی ضمیمه است. در ابتدا به فرد مورد نظر ردیاب داده می شود. سپس برای ۳۰ دقیقه یا بیشتر ردیاب جذب بدن می شود. بعدا شخص روی یک میزی قرار میگیرد که به طرف دهانه ماشین حرکت می کند.