فشار خون بالا (قسمت دوم)
[High blood pressure (part 2)]

ترجمه شده توسط دکتر نیکو تفردی با اجازه ویژه از مایو کلینیک.

گزارش ویژه از مایو(Mayo) کلینیک

 فشار خون بالا (قسمت دوم)

 نقش شما در پایین آوردن خطر فشار خون بالا چیست؟ عوامل عمده و غیر قابل کنترلی وجود دارد که افراد را در خطر فشار خون بالا قرار میدهد. برای مثال سیاه پوستان بیشتر از افراد دیگر دچار فشار خون بالا میشوند. افراد مسن بیشتر از افراد جوان در خطر فشار خون بالا هستند. ژنتیک (genetics) بیشتر از عوامل دیگر افراد را در خطر فشار خون بالا قرار میدهند. هیچکس نمیتواند نژاد، سن و خصوصیات فامیلی را کنترل کند. امّا شما میتوانید خطر فشار خون را کم کنید:

از دست دادن ده (۱۰) پوند مساوی با ۴۵۴.۵۲ گِرم. 

اضافه شدن وزن، کار قلب را افزایش و در نتیجه بلندتر شدن رگهای خونی را به دنبال دارد. با زیاد تر شدن طول رگها، قلب نیاز به پمپ زدن قوی تر دارد. اضافه وزن بدن در ارتباط با فعّالیت جنگ و گریز سیستم اعصاب سمپاتیک (sympathetic)¹منبع: دستگاه عصبی سمپاتیک – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد، fa.wikipedia.org i ،دستگاه عصبی سمپاتیک در حالت استرس فعال‌تر شده، انسان را برای نبرد یا فرار آماده‌تر می‌کند و به پاسخ جنگ و گریز می‌پردازد؛ البته به صورت همیشگی نیز فعال بوده، در … همراه با بالا رفتن سطح آلدوسترون (aldosterone)²منبع: آزمایشگاه نانو، تست آلدوسترون،www.nanomedicallab.com، آلدوسترون هورمونی است که توسط غدد فوق کلیوی یعنی غدد مثلثی‌شکل کوچکی که در بالای کلیه‌ها قرار دارند، تولید می‌شود. عملکرد اصلی آلدوسترون … که فشار خون را می تواند بالا ببرد، میباشد. چنانچه شما اضافه وزن دارید. از دست دادن ده (۱۰) پوند مساوی با ۴۵۴.۵۲ گرم می تواند تفاوت قابل ملاحظه ای را ایجاد کند. تصمیم بگیرید که روزانه دویست و پنجاه (۲۵۰) تا پانصد (۵۰۰) کالری را از طریق تغذیه سالم یا سوزاندن همان مقدار کالری را با اضافه کردن فعّالیتها از دست یه دهید. حتی تغییرات ناچیز ــ مانند عوض کردن غذای پر کلریک به غذای کم کالری مانند جایگزین کردن میوه و سبزی ــ می تواند به کم شدن وزن و بالاخره فشار خون کمک کند. ورزش، صدو پنجاه دقیقه در هفته. فعّالیت فیزیکی می تواند فشار سیستولیک (systolic) را به اندازه ۳ تا ۶ میلیمتر مرکوری (mmHg)³منبع: فشار خون دیاستولیک بالا، iranheart.ir، فشار خون بر حسب میلیمتر مرکوری (که به صورت mm Hg نشان داده می‌شود) سنجیده می‌شود. بعنوان مثال، فشارخون طبیعی برای افراد بزرگسال باید کمتر از mm HG و فشار خون دیاستولیک را ۴ تا ۱۲میلیمتر مرکوری (mmHg) پایین بیاورد. اگر شما به طور ژنتیکی در خطر فشار خون بالا هستید نیازی به جلوگیری نیست. اگر شما در مرحله اول معالجه فشار خون هستید، این مقدار از پایین آمدن فشار خون کافی است و نیازی و به مصرف دارو نیست  

در تصویر بالا فشار خون در دستگاه فشار سنج نشان داده شده. شماره اول اندازه فشار در آرتروز را زمانی که قلب میزند میباشد. این فشار سیستولیک است. دومین شماره اندازه فشار در آرتروز بین ضربانهای قلب است. این فشار دیاستولیک میباشد.

 حداقل در یک هفته ۱۵۰ دقیقه فعّالیتهای ورزشی متوسط را انجام دهید. یا ۷۵ دقیقه فعالیتهای ورزشی سخت را طی یک دقیقه انجام دهید. می توانید ورزش های متوسط و سخت را توام با هم انجام دهید. تصمیم بگیرید که بیشتر روزهای هفته را ورزش کنید. برای سالم تر بودن میتوانید ۳۰۰ دقیقه و یا حتی بیشتر وقت خود را در هفته به ورزش اختصاص دهید. ورزش باعث لاغر شدن و یا برعکس به دست آوردن وزن از دست رفته میشود.

تا آنجا که ممکن است در حرکت و جنب و جوش باشید

تحقیقات بسیاری ثابت کرده اند که زمانی را که افراد بی حرکت ـــ برای تماشای تلویزیون، کار با کامپیوتر یا نشستن در اتومبیل ـــ می گذرانند، باعث بسیاری مشکلات در سلامتی آنها میشود. این مسئله حتی شامل افرادی که فعّال و وزن زیادی نه دارند میشود. فعّالیتهای تفریحی نظیر دوچرخه سواری، رقص و پیاده روی کافی نیست. علاوه بر فعالیتهای تفریحی، افراد نیاز به ورزشهای مختلف دارند. البتّه کارهایی مانند چمن زدن، تمیزکردن خانه، باغبانی ،شستن و تمیز کردن اتومبیل و بالا رفتن از پلّه مفید است. هر چه بیشتر در حرکت باشید، کمتر مینشینید و بیشتر کالری می سوزانید.

حذف کردن سدیم

مصرف زیاد نمک باعث بالا رفتن فشار خون میشود. داروهای ضد فشار خون هم برای افرادی که در رژیم غذایی خود نمک زیاد مصرف می کنند آنچنان موثّر نه خواهند بود.

نمکدان های روی میز شهرت بدی را پیدا کرده اند در حالی که غذا های فراوری (processed)⁴ منبع: ترجمه البرزwww.ir-translate.com، نتایج برای معنی فارسی processed. عمل آوری شده ، فرآیند شده اشاره است به هر نوع محصول یا فرآورده های عمل آوری یا فرآیند شده. شده (غذاهای آماده شده که معمولا یخ زده هستند و مراحل مختلفی را طی میکنند تا به دست مصرف کنند ه برسد) بالاترین مقدار سدیم را دارند. مصرف سدیم را محدود کنید. سعی کنید که روزانه بیشتر از ۲۳۰۰ میلیگرم (mg) سدیم مصرف نکنید. اگر ممکن است حتّی این مقدار را کمتر کنید. در یک مطالعه تحقیقی معلوم شد که افرادی که روزانه فقط ۱۵۰۰ میلی گرم سدیم مصرف می کنند، کمترین فشار خون را دارند.

کافئین را محدود کنید

کافئین ترشّح هورمونی را که شریان را باز نگه میدارد مسدود میکند. همچنین شاید باعث شود که غدّه آدرنال بیشتر آدرنالین (adrenaline)⁵ منبع:کاربرد هورمون آدرنالین در بدن، www.darmankade.com › blog، آدرنالین (epinephrine) هورمونی است که غدد فوق کلیوی، از طریق جریان خون آن را به سراسر بدن ارسال می‌کند. این هورمون زمانی در بدن فعال می‌شود که به صورت … ترشح کند که سبب بالا رفتن فشار خون میشود. مصرف کافئین را به دو فنجان در روز محدود کنید.

سیگار نکشید

مواد شیمیایی در تنباکو به دیواره شریان آسیب وارد میکند و باعث میشود که رنگ پریدگی ایجاد شود. نیکوتین همچنین ضربان قلب را زیاد تر میکند و رگهای خونی را باریک و در نتیجه فشار خون را بالا میبرد. بعلاوه کربن مونوکسید در دود سیگار بجای اکسیژن در خون باقی میماند و کار قلب را برای رساندن اکسیژن به سلولهای بدن سخت تر می کند. 

فشار روحی را کمتر کنید

اگر در زندگیتان تنش عصبی اتّفاق بیفتد، می تواند رگهای خونی، قلب و کلیه ها را صدمه بزند. یک راه برای کاستن از فشار روحی و تنش عصبی، قدردانی و سپاسگزاری است از آنچه که در حال حاضر دارید، از آنچه که هر روزه شما را خوشحال نگه میدارد، خواب و استراحت شما را راحت تر میکند، به شما قدرت و استقامت بخشیده و بالاخره شما را از خطر بیماری محفوظ داشته است. سه چیزی را که باعث قدردانی و سپاسگزاری شما می شود، بنویسید و آنها را فراموش نکنید.

نوشیدن الکل را کم کنید

نوشیدن الکل قلب و سایر اعضا بدن را آسیب میرساند. افرادی که بیش از اندازه الکل می نوشند و بعد کم کم مشروب نوشیدن را کم میکنند، سطح سیستولیک فشار خون آنها حدود ۷ تا ۱۲ mmGh و فشار دیاستولیک حدود ۳ mmGh میباشد. 

اگر الکل می نوشید، بهترین راه نوشیدن الکل در حد متوسط است. برای بیشتر افراد نوشیدن الکل در حد متعادل بیشتر از ۲ گیلاس الکل در روز نیست. یک نوشیدن مواد الکلی مساوی است با ۱۲ اونس آبجو معمولی ، ۵ اونس شراب یا یک و نیم اونس لیکور قوی.

در تصویر بالا فشار خون در دستگاه فشار سنج نشان داده شده. شماره اول اندازه فشار در شریان را زمانی که قلب میزند میباشد.
این فشار سیستولیک است. دومین شماره اندازه فشار در شریان بین ضربانهای قلب است. این فشار دیاستولیک میباشد.

 قفسه داروی خود را چک کنید

 بسیاری از داروهایی که با نسخه یا بدون نسخه تهیه شده اند میتوانند فشار خون را بالا ببرند. اگر شما از داروهای نامبرده در زیر استفاده میکنید این موضوع را با پزشکان خود مورد بحث و گفتگو قرار دهید. شاید داروهای مناسب تر و جدیدتری موجود باشد.

داروهای بدون نسخه:

• نان استرویال انتی اینفلمیتوری مانند ایبوپروفن(دویل،موترین آی بی) و ناپروکسن سدیم (الیو)
  Nonsteroidal anti inflammatory drugs such as ibuprofen
  (Advil Motrin IB) and
  naproxen sodium (Aleve)

• اپتات سوپر سنتز
  Appetite Suppressants

• اورال و نازال
  Oral and nasal 

• شامل اسپیرز
  including sprays 

داروهایی که نیاز به نسخه دارند:

•  استرویدز (پردنیزولون، متیل پردنیزولون)
  Steroids (prednisolone,methylprednisolone)

• آنتی دپرزنت (بوپروپیون؛ دزیپرامین و سایر ترکی کلیک؛ فنلزین و سایر مونوآمین اکسیداز اینهیبیتور؛ آ ؛ ونلافاکسین و دسون لفکسین)
  Antidepressants (bupropion; desipramine and other tricyclic antidepressants; phenelzine and other monoamine oxidase inhibitors; venlafaxine and desvenlafaxine) 

• آمینو سوپر سانتز (سیکلوسپورین، تکرو لیموس، (سلکوکسیب، تاکرولیموس وسایرین)
  Immunosuppressants
  (cyclosporine, tacrolimus, others)

• سی او ایکس -۲ اینهیبیتور (سلکوکسیب)
  COX-2 inhibitors (celecoxib)

• داروهای دیگر (اپوتین الفا، شناخته شده به اریب روپوش بین؛ دارب پویتین آلفا؛ متیل فنیدیت آنتی بودیز، مانند بواسیزوماب؛ و بعضی کیناز اینا به تورز، مانند سورافنیب و سونیتینیب)
  Others (epoetin alfa, also known as erythropoietin; darbepoetin alfa; methylphenidate and other stimulants; ergot alkaloids; some monoclonal antibodies, such as bevacizumab; and some kinase inhibitors, such as sorafenib and sunitinib

بهترین رژیم برای پایین آوردن فشار خون رژیم دَش (Dash) میباشد. برنامه خوردن غذا متمرکز بر غذاهایی است که فشار خون را پایین میاورند و از غذاهایی که فشار را بالا میبرند بسیار کم استفاده میشود. این رژیم مقدار زیادی فیبر (fiber)، پتاسیم، کلسیم و منیزیوم را در بر دارد. در این رژیم مقدار سدیم. چربی سچوریتد (saturated) (اشباع شده) کلّستورل (cholesterol)، گوشت قرمز، شیرینی جات، نوشیدنیهای شیرین بسیار محدود است. تعدادی مطالعه این رژیم را پشتیبانی کرده اند. یک مطالعه دیگری که رژیم دش را با رژیم های دیگر که تمرکز آنها روی مصرف میوه و سبزیجات بوده و لبنیٌات و چربی ها را حذف نکرده بودند انجام شد که باعث شد مردم رژیم دش را برای پایین آوردن فشار خون در طی فقط دو هفته به کار ببرند. رژیم دش همچنین برای پایین آوردن یک کلسترول به نام لو-دنسیتی لیپوپروتئین (low-density lipoprotein) معروف به کلسترول بد موثّر بوده. چنانچه مایلید رژیم دش را برای پایین آوردن فشار خون دنبال کنید، به جدول زیر مراجعه و برنامه غذایی را ملاحظه کنید. اگر میخواهید که وزن کم کنید میتوانید به قسمتهای پایین جدول مراجعه کنید.

استفاده از دارو

داروهای فشار خون که نام دیگر آنها آنتی هایپرتنسیو (antihypertensives) میباشد، داستانی موفقیت آمیز دارد. این داروها کاملا موثّر هستند و اکثر مردم اثرات جانبی از این دارو ندارند. این داروها فشار خون را کنترل میکنند و مصرف کننده ها به راحتی زندگی را ادامه میدهند.

گرچه بعضی مردم دوست دارند که استفاده از دارو را کنار بگذارند ولی شواهد نشان میدهد که کنترل فشار خون در مرحله اولیه کلید معالجه است . یک مطالعه تحقیقاتی که روی چهل و چهار هزار نفر (۴۴۰۰۰) مبتلا به بیماری قند، نوع 2⁶ منیع: دیابت نوع دو، doctoreto.com › … › دیابت نوع ۲ شایع‌ترین نوع دیابت است که معمولا در بزرگسالی و غالبا در نتیجه سبک زندگی اشتباه ایجاد می‌شود. چاقی، چربی شکمی، ورزش نکردن و … بود انجام شد. بعضی از این افراد برای پایین آوردن فشار خون سیستولیک خود که بین ۱۳۰ و ۱۳۹ بود شروع به خوردن دارو کردند — این مرحله، ابتدای هایپرتنشن (فشار خون بالا) بود — سایرین شروع به خوردن دارو کردند ولی زمانی که فشار خون سیستولیک آنها ۱۴۰ یا بالاتر بود ــ بیماری آنها مرحله پیشرفته بود.

بعد از نه (۹) سال، محققیّن متوجّه شدند که گروه اول که خوردن دارو را در ابتدای مبتلا شدن به فشار خون شروع کردند برای ده در صد (۱۰٪) خطر مرگ، سکته یا حمله قلبی را کمتر نسبت به آنهایی داشتند که خوردن دارو را دیر تر شروع کردند.

دارو یا داروهای صحیح و درست مبتنی است بر:

•  سطح فشار خون
• داشتن خطر سکته یا حمله قلبی

پیدا کردن دارو یا داروهای صحیح و درست نیاز به زمان دارد. اگر نسخه اصلی دارو کمتر از فشار خون باشد، پزشکان شما شاید داروی دیگری را همراه با داروی اول توصیه کردند و یا داروی دیگری اضافه شده باشد. روی هم رفته دو یا بیشتر از یک دارو ی کم دوز (dose) می تواند توصیه شود.

 بینایی و تجربه یک متخصّص

 دکتر گری شوارتز (Gary Schwartz) متحصّص فشار خون در مایو کلینیک است و ذیلا به سوالات مشترک و متداول پاسخ میدهد:

1. سوال: چه اطلاعاتی را در مورد فشار خون مایلند مردم بدانند؟

بسیاری از مردم معنی کلمه هایپرتنشن یا فشار خون بالا را نمی دانند و آن را با کلمه هایپر به معنی گیج و سرگردان و تنش به معنی فشار عصبی اشتباه میکنند. هر انسانی استرس (فشار عصبی) را به هر حال تجربه کرده که باعث بالا رفتن فشار خون میشود. فشار خون کاملا متفاوت از احساس فشار روحی است. در واقع فشار خون فشاری است بر دیواره شریان زمانی که قلب میزند.

2. سوال: چرا فشار خون معروف به «کشنده خاموش» است؟

مردم فشار خون بالا را احساس نمی کنند تا زمانی که فشار خیلی بالا رفته باشد. فشار خون بالا بدون آنکه از خود علایمی را نشان دهد باعث آسیب رساندن به مغز بخصوص چشم، کلیه و قلب می شود. 

معمولا اولین علامتها به اعضای نامبرده میباشد که می تواند سکته قلبی باشد. البته حمله قلبی خفیف هم ممکن است اتّفاق بیفتد که شخص را ناگهان ضعیف، بی حس در ناحیه بازو و ران یا عدم توانایی در صحبت کردن می کند. شاید در ران ها آب جمع شود و آن به این علت است که کلیه ها از کار افتاده اند.

3 . سوال: چرا معالجات فوری در ابتدای پیدایش فشار خون مهم است؟

معالجه سریع و به موقع باعث سلامتی بیشتر و مطمئن تر است. ما میدانیم که معالجه دیر تر باعث بالا بردن فشار خون بالاتر می شود. انتظار بیشتر در معالجه، زمان بیشتری لازم است تا دارو فشار خون را در حد متعادل و سالم در کنترل در آورد.

4 . سوال: اگر به سدیم حساسیت ندارید، باز هم باید سدیم را پایین بیاورید؟

حقیقت این است که بدن مردم به سدیم واکنش نشان میدهد. بعضی از مردم شدیدا به سدیم واکنش نشان میدهند و فشار خون آنها شدیدا بالا میرود. مردم دیگر کمتر عکس العمل نشان میدهند و حتّی هیچ علائمی نمایان نمیشود.

مشکل اینجاست که با بالا رفتن سن کلیه ها کمتر کار میکنند. کلیه ها نمک و سدیم را از بدن خارج میکنند و با بالا رفتن سن حسّاسیت به سدیم جدّی تر میشود. جالب اینجاست که مردمی که با رژیم سدیم کم عادت دارند، دارو ها خیلی موثر کار می کنند. ما پیشنهاد میکنیم که افراد با فشار خون بالا رژیم غذایی بدون نمک را حتی چنانچه حسّاسیّت به نمک داشته باشند انتخاب و مسرّانه آن را دنبال کنند.

5 . سوال: آیا تمام افرادی که دچار فشار خون بالا هستند نیاز به خوردن دارو دارند تا فشار خون را کنترل کنند؟

نه. این مورد مربوط به عواملی است که باعث فشار خون شده اند. اگر فشار خون شخصی بالا است . مثلا فشار سیستولیک ۱۴۰ یا بالاتر و فشار دیاستولیک ۹۰ یا بیشتر، با خوردن دارو فشار خون متعادل میشود و تحت کنترل قرار میگیرد و با تغییرات در نحوه زندگی کنترل فشار خون ادامه مییابد.

اگر فشار خون شخصی پایین تراز حد بالا باشد، احتمالا علّت آن خطری از نوع کاردیووسکولار مانند سکته قلبی می تواند باشد. در این صورت تغییر در نحوه زندگی توصیه میشود. چنانچه خطر به اندازه ۱۰٪ یا بیشتر باشد داروی ضد فشار خون هم برای ۱۰ سال پیشنهاد میشود. چنانچه خطر کاردیووسکولار(نظیر سکته قلبی) کمتر از ۱۰٪ باشد، باز هم متخصّصین پیشنهاد میکنند که نحوه زندگی را باید تغییر داد و به خصوص آزمایشات لازم را انجام داد.

6. چرا بعضی مردم برای استفاده از داروهای تجویزی مقاومت میکنند؟

برای بعضی از مردم ترس از اثرات جانبی مانند خستگی و اختلال در روابط جنسی باعث میشود که از مصرف داروهای تجویزی خودداری کنند. این نکته برای مردم مهم است که بدانند در حال حاضر داروهای بسیار موثّری وجود دارد و اثرات جانبی آنها بسیار پایین است. بعضی از مردم به هیچوجه اثرات جانبی ندارند. اگر مصرف کننده ای اثرات جانبی احساس کند، پزشک متخصّص روشی را پیدا می کند که ترتیب داروی بدون اثرات جانبی را فراهم کند و همچنان روی دوز دارو و تغییرات دیگر مطالعه میشود.

اگر فردی موافق با استفاده از دارو نباشد، برای سه تا شش ماه به آن فرد فرصت داده میشود تا با تغییر نحوه زندگی با فشار خون بالا مبارزه کند. برای افرادی که مواجه با عوامل خطرناک ــ چاقی مفرط ، رژیم با غذای نمکدار و عدم توانایی در حرکت کردن ــ تغییرات اساسی در طرز زندگی حتمی است. تغییر نحوه زندگی تفاوت بسیاری را ایجاد خواهد کرد.

بعضی اوقات امکان دارد که دو یا بیشتر از مشکلات سلامتی با یک دارو معالجه شود. بنابراین با پزشک و تیم درمان خود درباره اشکالات سلامتی خود گفتگو کنید. آنچه که مهم است، رابطه شما با اعضای تیم درمان است که برنامه ای موثّر، عملی و قابل اجرا ترتیب داده شود که قابل تحمّل و از نظر اقتصادی قابل قبول باشد.

7. استفاده از فشار سنج در خانه، آیا این وسیله را به عنوان یک وسیله مثبت میدانید؟

بلی! ما مردم تشویق میکنیم که فشار خون خود را در خانه اندازه بگیرند. 

زمانی که مردم فشار خون را آزمایش کنند، مستقیما متوجّه فشار خون میشوند و این آگاهی باعث میشود که مرتبا به دنبال کنترل فشار خون باشند.

به علاوه آنها به دنبال اندازه گیری صحیح و درست می باشند.

داروهای اصلی و اولیه برای معالجه فشار خون بالا

انواع بسیاری دارو برای کنترل فشار خون بالا وجود دارد. لیست این داروها در جدول بالا وجود دارد. مورد بسیار نادری وجود دارد که فشار خون بالا کنترل نشود. شاید یک دارو کافی نباشد و لازم باشد که داروی دیگری اضافه شود، مانند بتا بلاکر (beta blockers), آلفا بلاکر (Alpha blocker) و انواع دیوریک [(diuretics)داروهایی که برای کم کردن مایعات جمع شده در بدن میباشد)].

داشتن عوارض جانبی یک دارو، به این معنی نیست که همه دارو ها عوارض جانبی دارند یا عوارض جانبی یک دارو برای همه یکسان میباشد. راههایی وجود دارد که شما میتوانید دارو را آزمایش کنید. برای مثال: یک دارو را میتوانید با دوز کم امتحان کنید و بعد دوز دارو را بالا ببرید.

بعضی اوقات داروهایی می توانند فشار بالا را با دوز معیّنی پایین بیاورند و آن مقدار شاید برای رسیدن به هدف شما کافی نباشد. لذا با تغییر نحوه زندگی خود میتوانید به هدف مورد نظر برسید.

کلمه ای درباره مکمّل یا ضمیمه ها 

داروهای گیاهی و مکمل های غذایی وجود دارند که بسیار مورد توجّه هستند. هنوز تحقیقات لازم درباره بعضی از آنها انجام نشده. حتی بعضی از آنها در پایین آوردن فشار خون موثّر بوده و توسّط دانشمندان توصیه شده اند.

دکتر شوارتز (Schwartz) میگوید: ” بعضی اوقات مکمّل ها نیاز به زمان طولانی دارند تا اثر آنها احساس شود. اکثر مردم داروهای تجویز شده و تغییر در طرز زندگیشان لازم است تا بتوانند فشار خون بالا را پایین آورند. 

چنانچه مکمّل یا داروهای گیاهی مورد توجّه شما هستند، در زیر لیستی از آنها را ملاحظه میکنید که اثر آنها در پایین آوردن فشار خون کم و ناچیز است:

• امگا ۳ اسید چربی (Omega 3 fatty acids) – مطالعات زیادی نشان داده که امگا ۳ اسید چربی در پایین آوردن فشار خون موثر است و اثر آن کم میباشد.
• سیر – شواهد نشان داده که سیر به مقدار کمی فشار خون را پایین می آورد.
• چای سبز – چند مطالعه نشان داده که چای سبز در پایین آوردن فشار خون موثّربوده است.
• منیزیوم و پتاسیم – بعضی ولی نه تمام آزمایشات کلینیکی نشان دهنده اثر مثبت منیزیوم در پایین آوردن فشار خون بوده ولی هنوز مطالعات و تحقیقات بیشتری برای اثبات این موضوع مورد نیاز است،

مطمئن باشید که شما سالم هستید

شما میتوانید برای مدّت طولانی زندگی کنید حتّی اگر دچار فشار خون بالا باشید. ولی باید توجّه داشته باشید که فشار خون بالا یک اشکال جدّی و مضر است.

نیاز به یک تیم متخصّص دارید که فشار خون بالا را تحت کنترل درآورند. شما به تنهایی نه می توانید این کار را انجام دهید. فقط متّکی به تیم متخصّص نه باشید. خود شما و تما م دوستان و افراد فامیل باید برای متعادل ساختن فشار خون به شما کمک کنند.