ترجمه شده توسط دکتر نیکو تفردی با اجازه ویژه از مایو کلینیک.
معالجه پرکاری مثانه در مردان و زنان
درب خانه را با شتاب باز می کنید و کلید را در قفل جا می گذارید. بدون توجّه به هیچ جا و هیچ چیز از زور و فشار ادرار درمانده شده اید. بی درنگ نگرانید که خود را بدون خارج شدن ذرّه ای ادرار به توالت برسانید. خوشبختانه این دفعه موفّق شدید ولی همیشه مانند این دفعه نخواهد بود افزایش فعّالیٌت مثانه اُوِر اَکتیو بِلَدِر(Overactive bladder) که اصطلاحا (OAB) (OAB) مخفّف اصطلاح (Overactive Bladder) به معنی (مثانه پرکار) نامیده می شود، مشکلی است عادی و معمولی بین بزرگسالان مرد و زن که اثر منفی بر زندگی آنها دارد. افزایش فعّالیت مثانه شامل فشار ناگهانی و غیرمنتظره خارج شدن ادرار میباشد که میتواند منجر به رها شدن ادرار بدون اراده شود. این حالت «ناتوانی نگه داشتن ادرار» نامیده می شود. این نوع فشار به دفعات زیاد پیش می آید و مجبورید که در طی روز برای دفعات زیاد به توالت بروید
مثانه فعّال
ادرار در کلیه جمع می شود و سپس وارد مثانه می شود. زمانی که مثانه پر از ادرار شد، عصب علامت لازم را برای ادرار کردن می دهد. مثانه ادرار را از طریق لوله میزراه (پیشابراه، مجرای ادراری) یا اورترا(به انگلیسی Urethra) تخلیه می کند. مجرای میزراه در مردان بلندتر از زنان است. پیشابراه یا میزراه 1 لوله ایست متصل به مثانه که ادرار ازان لوله خارج می شود در حالت غیرفعّال، راحت میباشند. زمانی که دهانه لوله میزراه بسته نیست ادرار می تواند خارج شود وبا منقبض شدن عضلات مثانه ادرار به خارج هدایت می شود
چنانچه مثانه دچارفعّالیّت زیاد یعنی OAB است، مراحل ذکر شده در بالا دچار تغییرات دگرگونی می شود. چگونه و چرا این تغییرات یا دگرگونی حاصل می شود، دقیقا روشن نشده والبتّه این تغییرات هم در افراد متفاوت می باشند. ولی یک نکته روشن است که بین ارتباط مغز و عصبی که مثانه را کنترل می کند اختلالی وجود دارد. علامت عصبی غیرلازم باعث میشود که عضلات مثانه حتّی زمانی که ادرار به مقدار کافی جمع نشده منقبض شود. این حالت احساس ادرار فوری و سریع را ایجاد می کند. این احساس ممکن است در اثر شنیدن حرکت آب (ریزش آب از شیر) یا قرار گرفتن در هوای سرد هم ایجاد شود. به علّت این اشکالات، افراد مبتلا ممکن است دچار افسردگی، اخلاق نامتعادل ، به هم خوردن خواب و دشواری در روابط جنسی شوند.
زنان مبتلا به پرکاری مثانه
زنانی که دچار افتادگی عضوهای موجود در لگن خاصره هستند، بیشتر پرکاری مثانه را تجربه می کنند. عضوهای موجود در لگن خاصره مانند رحم و مثانه به وسیله ماهیچه و باند (نوار) بخوبی حمایت می شوند. ولی چنانچه لگن خاصره ضعیف شده باشد و یا به آن صدمه ای وارد شده باشد، عضوهای قرار گرفته در لگن خاصره دچار افتادگی می شوند و در نتیجه در مهبل وَجِینا (vagina) 2 ویکی پدیا. مَهبَل، واژن، زِهراه، زهدان راه یا نیامه، مجرایی به طول چندین سانتیمتر در بخش درونی در دستگاه تناسلی زنان است که مدخلی به بخش بیرونی مَهبَل، واژن، دستگاه تناسلی (فَرْج) دارد. ایجاد برآمدگی می شود. صدمه های وارد شده به لگن خاصره می تواند در زمان تولّد کودک، سالخوردگی، جرّاحی در گذشته و یائسگی باشد. در بعضی موارد معالجه افتادگی لگن خاصره ممکن است به بهتر شدن پرکاری مثانه کمک کند. فشار پرکاری مثانه در زنان باعث تنش و فشار روحی آنها می شود
واکنش عدم کنترل مثانه با فعّالیت فیزیکی و یا موارد دیگر مانند عطسه زدن، سرفه کردن، خنده ویا ورزش سریعتر می شود. این حالت به علّت انقباض مثانه نیست بلکه از ضعف لگن خاصره و یا ماهیچه های دهانه لوله ادرار است. بعضی از زنان از هر دو اشکال، ضعف لگن خاصره و فشار پرکاری مثانه رنج میبرند. معالجات سنّتی مانند ورزشهای لگن خاصره و تراپی میتوانند به هر دو اشکال کمک کنند
مردان و پرکاری مثانه
در مردان بزرگ شدن غدّه پروستات (prostate gland)،3ویکی پدیا . پروستات غدهای است سفت به شکل یک هرم وارونه که قسمتی از آن بافت غددی و قسمتی بافت عضلانی – همبندی دارد و مجرای ادرار پروستاتی را احاطه مینماید. «پروستات خوش خیم» یا هیپرپلازی 4ویکی پدیا. بیشرویش، هیپرپلازی (به انگلیسی: Hyperplasia) یا هایپر جنسی افزایش تعداد یاختههای بهنجار در بافت یا عضو است. گفته می شود و ممکن است باعث پرکاری مثانه شود. غدّه پروستات زیر مثانه و اطراف لوله ادرار قرار دارد. زمانی که غدّه پروستات بزرگ می شود، به لوله ادرار فشار وارد میکند و باعث بسته شدن جریان عادی ادرار می شود. در نتیجه مثانه با شدّت بیشتری برای خارج کردن ادرار به عضلات قوی و ضخیم فشار وارد می کند. مثانه ضخیم کمتر انعطاف پذیر است و عمل انقباض سخت تر انجام می شود.
هیپرپلازی باعث پرکاری مثانه و ادرار آمدن مکرّر می شود. همچنین هیپرپلازی می تواند باعث ایجاد مشکلاتی در ابتدای خارج شدن ادرار، ضعف جریان ادرار، جریانی که می ایستد و دوباره شروع می شود و ناتوانی در تخلیه کامل مثانه شود. معالجاتی برای بهتر کردن هیپرپلازی خفیف که همراه با پرکاری مثانه شده از ابتدای زندگی شروع شده وجود دارد. معالجه های پیشرفته برای هیپرپلازی شامل داروهایی است مانند گروه آلفا بِلاکِرها (alpha blockers) که شامل است بر تامسولوسین فلومکس (tamsulosin) (Flomax) یا آلفوزوسین (بوراکس را) (alfuzosin (Uroxatral و تراپی هایی برای برداشتن یا از کار انداختن قسمتی از غدّه پروستات. معالجه هیپرپلازی ممکن است پرکاری مثانه را هم برطرف کند.
کنترل فشار ادرار
معالجه های پرکالری مثانه برای مردها و زنها اکثرا یکی است . متخصّصین مایو کلینیک (Mayo Clinic) معتقدند که یک معالجه دلخواه و مطلوب برای تمام مردم وجود ندارد. معالجه ها باید در طول زمان برای هر فرد تعدیل و سازگار گردد.
به هر حال پزشک شما با اقدامات اولیه مانند آگاهی از مایعاتی که مصرف میکنید، پرهیز از آنچه که مثانه را تحریک میکند مانند نوشیدنیهای الکلی و قهوه، داشتن وزن مناسب و متعادل و جلوگیری از یبوست معالجه را شروع می کند. علاوه بر اطلاعات بالا پزشک احتمالا راهنمایی های زیر را توصیه میکند:
- ورزش کِگِل (Kegel Exercise) – این ورزش ماهیچه های لگن خاصره را قوی میکند و میتواند برای زن و مرد مفید باشد. برای تشخیص ماهیچه های لگن خاصره، ماهیچه هایی را جمع و سفت کنید که برای کنترل خارج نشدن گاز روده به کار میبرید. برای انجام صحیح این ورزش باید در ناحیه لگن خاصره فشردگی (چلاندن) یا بسته شدن مقعد (در زن و مرد) و مهبل (در زن) احساس کنید. این ورزش را هر دفعه برای سه ثانیه انجام دهید و بعد از مکث کردن دوباره تکرار کنید. این تمرین را سه مرتبه در روز و هر دفعه ۱۰ تا ۱۵ بار انجام دهید.
- کنترل فشار مثانه – مقصود از کنترل فشار مثانه و کم کردن تعداد دفعات ادرار کردن در طی روز میباشد. با به کار بردن یک [ تایم کیپر (timekeeper) ساعتی که زمان را اعلام میکند] و یا تنظیم یک برنامه میتوانید زمان بین توالت رفتن را به تدریج کمتر کنید. بعد از چندین هفته می توانید فاصله رفتن به توالت را به سه یا چهار ساعت برسانید.
معالجه های دیگر
چنانچه تراپی های پیشنهاد شده کافی نبود، داروهایی موجود است که ممکن است به آرامش مثانه و یا کمک به آن برای نگه داشتن ادرار بیشتر بدون انقباض غیر قابل کنترل مؤثّر واقع شود. داروهایی که میتوانند مؤثّر واقع شوند عبارتند از: اکسی بوتینین (oxybutynin)، تولتِرودَین (tolterodine) و چندین داروی مشابه و یک داروی جدید که میرابگرون (mirabegron) نامیده میشود.
بعد از یائسگی مهبل و بافت لوله ادراری باریک تر، خشک و شکننده می شود. تراپی استروژن می تواند به حالت و جوانی بافتها کمک کند و شاید در کاهش دادن مشکلات ادراری هم مؤثّر باشد.
راه های دیگر عبارتند از تزریق انا بوتولینوم توکسین اِ (onabotulinumtoxinA) (Botox) به مثانه. این تزریق ممکن است فشار مثانه را برای شش ماه یامدّت بیشتر از بین ببرد.
معالجات دیگر کنترل مثانه، روشهای عصبی است که مثانه را کنترل میکند. عمل نورومدولاسیون از طریق کاشتن یک پالس (قرار دادن وسیله ای در بدن به طور ثابت) به نام پالس ژنراتور (pulse generator) می باشد. از پالس ژنراتور یک سیم زیر پوست نزدیک عصبی که به مثانه پیام می فرستد قرار میگیرد.
انتخاب دیگر، معالجه از طریق پِرکوتی نُوِس عصب تیبیّال (percutaneous tibial nerve) می باشد. در این روش هیچ وسیله ای در بدن کاشته نمی شود. به پزشک متخصّص مراجعه می کنید و یک سوزن در پوست نزدیک قوزک پا گذاشته میشود. این سوزن تحریکات الکتریکی را به عصب تیبیال رد میکند. ضربه های الکتریکی به عصب هایی که در عمل مثانه نفوذ دارند رد می شود .
در موارد بسیار جدّی، جرّاحی به منظور زیاد کردن ظرفیّت مثانه ممکن است انجام شود. باید گفت که این مورد بسیار نادر اتّفاق می افتد.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
لطفا با ارسال نظرات، سؤالها
و پیشنهادات خود (در قسمت دیدگاهها در پایین این صفحه) ما را در بهبود این سایت همراهی نمایید.
منابع
| ↑1 | لوله ایست متصل به مثانه که ادرار ازان لوله خارج می شود |
|---|---|
| ↑2 | ویکی پدیا. مَهبَل، واژن، زِهراه، زهدان راه یا نیامه، مجرایی به طول چندین سانتیمتر در بخش درونی در دستگاه تناسلی زنان است که مدخلی به بخش بیرونی مَهبَل، واژن، دستگاه تناسلی (فَرْج) دارد. |
| ↑3 | ویکی پدیا . پروستات غدهای است سفت به شکل یک هرم وارونه که قسمتی از آن بافت غددی و قسمتی بافت عضلانی – همبندی دارد و مجرای ادرار پروستاتی را احاطه مینماید. |
| ↑4 | ویکی پدیا. بیشرویش، هیپرپلازی (به انگلیسی: Hyperplasia) یا هایپر جنسی افزایش تعداد یاختههای بهنجار در بافت یا عضو است. |