سردرد در دوران سالخوردگی

ترجمه شده توسط دکتر نیکو تفردی با اجازه ویژه از مایو کلینیک.

 انواع سردردها شایع ‌ترین درد به شمارمی ر‌ وند. در همین ارتباط مصرف انواع مسکّّن‌ ها  در ایران مطابق بررسی‌ های انجام شده چندین برابر سایر کشورها است. این در حالی است که مصرف بیش از حد مسکن ها و آرام‌ بخش‌ ها علاوه بر این که به دستگاه گوارش، کبد و معده آسیب وارد می ‌کنند بعد از مدّتی خود باعث بروز سردرد می ‌شوند. ¹ https://article.tebyan.net/145851 پنج شنبه 18 آبان 1396 – 20 صفر 1439 – 9 نوامبر 2017 

سردرد کمتر با سن ارتباط دارد ولی در میان افراد مسن یک مشکل اصلی است– بین ۱۵ تا ۲۰ در صد از افراد ۶۰ ساله ماهانه برای دو مرتبه دچار سردرد می شوند.  به هرحال سن بالا توام با سردرد می باشد.

در مورد بعضی از سردردها که برای اوّلین مرتبه اتٌفاق می افتند، توجّه فوری لازم است. به علاوه افراد مسن بیشتر تمایل به خوردن دارو هستند. بنابراین خوردن داروها برای تسکین سردرد باید با دقّت صورت گیرد. بعضی از داروها که برای سردرد مصرف می شوند، ممکن است با دارویی که همراه  با داروهای  دیگر مصرف می شوند ناسازگاری  ایجاد کنند.  لذا مصرف دارو برای رفع سردرد توسط افراد مسن کمی متفاوت از افراد دیگر میباشد.

انواع سردردها

رایج ترین سردردها عبارتند از:« سردرد تَنِِشی» (tension) یا «هیجانی» ،«مایگرن» (migraine) و «سردرد خوشه ای»(cluster). معمولا انواع سردردها ممتد و یکنواخت هستند. سردرد ممکن است بدون هیچ علّت خاصّی برای اولین مرتبه بعد از سن پنجاه سالگی اتّفاق بیفتد.

«سردرد تنشی» معمولاَ درد کند و تواُم با فشار در ناحیه پیشانی، سطح سر، شقیقه و یا پشت گردن می باشد. 

«میگرن»معمولاَ فقط در یک طرف سر اتّفاق می افتد. 

 «سردرد خوشه ای» در یک طرف سر توام با درد ضربه ای در چشم میباشد.  

در افراد سالخورده  سردرد بی سابقه ایجاد شک و نگرانی می کند که شاید سردرد علامتی برای آغاز امراض دیگر باشد برای

 مثال، امراضی مانند کمبود اکسیژن در مغز، «اسلیپ اپنیا» (sleep apnea)، بی نظمی و مکث در تنفّس و یا نفس کشیدن سطحی در خواب مکث در تنفّس میتواند برای چند ثانیه تا چند دقیقه به دفعات زیاد در یک شب اتفاق بیافتد  یا امراض مضمونی مانند انسداد مجاری تنفسی می توانند باعث سر درد بشوند. گرفتاریهای چشم مانند« آب سیاه » یا «گلوکوم» (glaucoma) در پشت و یا اطراف چشم می تواند علّت سردرد باشند.

براساس آزمایشات و تاریخچه پزشکی مریض، طبیب میتواند آزمایشاتی مانند« اِمارای» (MRI) و« سی تی اِسکن» (CT)را برای پی بردن به   وضعیّت غیرطبیعی در مغز مانند ورم، خونریزی و یا وجود توده (تومور) توصیه کند.

معالجه سردرد در افراد مسن

چنانچه شخص گاه گاهی دچار«میگرن»  (Migraine) ویا «سردرد تنشی» شود بهترین راه خوردن داروهای ضد سردرد که احتیاج به نسخه ندارند می باشد. چنانچه سردرد به دفعات اتّفاق بیفتد و یا شدید تر از قبل باشد، مقدار دارویُی  که قبلاً مصرف می شده باید کم و یا با داروی دیگر جایگزین شود. این تغییرات باسن و سلامت بدن ارتباط دارند.

داروهایُی که نیاز به نسخه ندارند مانند «آسپرین»(Aspirin),«ادویل» (Advil) و«آلیو» (Aleve) می تواند برای افراد مسن اثرات ناراحت کننده ای مانند دل بهم خوردگی، دل درد، خونریزی معده و حتّی’ زخم معده داشته باشد. لذا زیاد خوردن این گونه داروها سردرد را شدید تر کرده و باعث یک سری از سردرد های مهلک می شوند. کم کردن داروهای سردرد باعث کم شدن دفعات و شدّت سردرد می شوند.

داروهایی که نیاز به نسخه دکتر دارند درد میگرن و یا سردرد های مزمن را کمتر می کنند ولی ممکن است باعث ناراحتی های دیگری شوند. 

بعضی از این داروها  برای منقبض کردن رگهای خونی به کار می روند و کم شدن جریان خون به سر و قلب در حالتی که شخص   نیاز به مصرف این نوع داروها را دارد خطرناک است. در نتیجه این داروها معمولا برای افراد مسنّی که در خطر فشارخون بالا، حمله و امراض شریانی هستند به هیچ وجه توصیّه نمی شوند .مصرف  Corticosteroids ²Corticosteroids are a class of steroid hormones that are produced in the adrenal cortex of vertebrates, as well as the synthetic analogues of these hormones. Wikipedia اثرات بسیار خطرناک دارد و معمولا مصرف آنها توصیه نمی شود.

تمام این محدودیّت ها به این معنی’ نیست که هیچ وسیله و یا دارویی نیست که بتوان از آنها استفاده کرد. داروهای ضد سر درد در اندازه های پایین می تواند همراه با تراپی های غیر دارویی برای پایین آوردن دفعات سردرد و کاستن از شدّت آن به کاررود.

مسکنّ های غیر دارویُی

  انواعی از تراپی های غیر دارویی ممکن است به تسکین سردرد  کمک کنند. شواهد نشان می دهد که تراپی هائی وجود دارند که تعداد دفعات و شدّت سردردها را به اندازه داروهای معتاد کننده کاهش داده اند. این تراپی ها با تواًم شدن با داروهای ملایم ضد درد، سردرد را کاهش می دهند. بطور کلّی، بهترین راه ملاقات یک تراپیست متخصّص می باشد که قادر باشد با تکنیک های مناسب با شرایط و وضعیّت بیمار عمل کند. از طبیب خود بخواهید که یک تراپیست متخصص به شما معرّفی کند.  تراپی های موُثّرعبارتند از:

• عکس العمل فیزیکی – تراپیست سنسورهای الکتریکی را روی بدن بیمار می گذارد و سنسورها نقاطی از بدن را مانند عضلات گردن و شانه که در زمان سردرد تحت فشار هستند، نشان می دهد. هم چنین سنسورها اثرات صدا و نور را در زمان سردرد مشخّص می کنند. از این طریق بیمار می تواند از طریق به کار بردن تغییرات فیزیکی مانند رها کردن ماهیچه ها سر درد را تخفیف دهد. اصطلاح دیگر برای عکس العمل فیریکی«دست گرمی» نامیده می شود که به آرام کردن سیستم اعصاب کمک می کند و احتمالا در مورد میگرن بکار می رود.
• تراپی های آرام بخش ( Relaxation therapies) –  تکنیک های آرام بخش سردرد را از طریق ایجاد فشار آرام می کند. به این طریق که ماهیچه ها شدیداً منبسط  و سپس متعاقباً منقبض میشوند. این عمل مکرراً تکرار می شود. این تراپی روی ماهیچه های مختلف بدن انجام میشود.  برای مثال از ماهیچه های  نوک پا شروع می شود تا ماهیچه های گردن و سر ادامه می یابد.  همراه با انقباض و انبساط ماهیچه های  بدن روان و ذهن  شخص نیز باید تحت آرامش باشد.

• تراپی های سلوکی و درک و شناخت (Cognitive behavioral therapy)  –  این نوع تراپی احتیاج به مشاورتربیّت شده  و یا روانشناس متخصّص دارد که بتواند علّت اصلی سردرد را مانند فشارهای روحی و یا کم خوابی را تشخیص و از روشهای مؤثّربرای مقابله با سردرد  استفاده شود.
• طب سوزنی (acupuncture) – متخصّص مربوطه یک سوزن بسیار نازک را در نقطهُ مورد نظر از بدن وارد می کند. معمولاً این تکنیک برای ۱۲ مرتبه در مدّت سه ماه انجام می شود.
• مراقبت های شخصی –  مراقبت های شخصی،  صرف غذای سالم ، ورزش صحیح براساس برنامه منظّم و خواب کافی، می تواند راه هایی برای جلوگیری از سردرد باشد.
• داروهای گیاهی –  بعضی از مطالعات نشان داده که داروهای گیاهی مانند گل بابونه گاوی (feverfew) و باتربور butterbur احتمالاً به جلوگیری و معالجه میگرن کمک میکند. کوآنزیم  (Coenzyme  Q10 )مادّه ایست که بدن بطور طبیعی تولید می  کند. مصرف آن به عنوان مکمّل از میگرن جلوگیری می کند. قبل از مصرف هر نوع مکمّل مانند داروهای گیاهی  با طبیب خود مشورت کنید.

سردرد هائی که نشانه ای از خطرات بعدی است

• شروع سردرد بعد از سن ۵۰ سالگی
• سردرد های ناگهانی بسیار دردناک به مدّ ت کمتراز یک دقیقه
• دردناکترین سردردی که برای اولین بار اتّفاق می افتد.
• تغییر در نحوه سردرد های قبلی
• سردرد تواًم با تب، نوبه و یا لاغر شدن ناخواسته
• لرزش، سرگیجه، اشتباه  کردن در کارهای روزمره
• شدید شدن سردرد و یا سردردی که با دارو تسکین نیابد.
•  سردردی که به نحوی ارتباط به ایستادن و یا تغییر در وضعیّت بدن داشته باشد.
• سردردی که  به طور ممتد ارتباط با حالات روحی و روانی و یا محیط زیست داشته باشد.
• سردرد در دنباله سردردی که اخیراً اتّفاق افتاده ویا جراحتی که به گردن وارد شده است.
• سردرد توأم با گذشته ای از مبتلا بودن به سرطان یا ایدز  

سن و سر درد این جدول نشان می دهد که چگونه سردرد ممکن است  در طول سن تغییر کند
انواع سردردها	فرم درد	تغییر با گذشت عمر
تنشی	مبهم ، تواُم با فشاری که آرام آرام ایجاد می شود معمولا با فشارهای روحی پیش می آید	شایع ترین سردرد ، رو به کاهش میرود
میگرن	درد شدید، توام با استفراغ و دل به هم خوردگی، حسّاس به نور ،صدا بو	غالباً درد همراه با شدّت حسّاسیت به بو، نورو صدا کاسته می شود بعضی اوقات زمینه ای  بصری و عصبی دارد
خوشه ای	حمله های خوشه ای دسته جمعی در دوران ۶ تا ۱۲ هفته طول می کشد و با هیچ نوع سردرد دنبال نمی شود	در بین افراد مسن  معمول نیست ولی شاید تا دوران پیری ادامه یابد و یا شخص مطلع شود
خواب آور(Hipnic)	عالباً در شب اتّفاق می افتد. درد بین ۱۵ دقیقه تا ۲ ساعت طول می کشد.	نادر، غالباً افراد مسن مبتلا می شوند علّتهای دیگر مورد نیاز است  تا برطرف شود
دست دوم	علّت بروز آن مشکلات سلامتی قبلی	غالباً همراه با سن بالا بعضی اوقات نیاز به اقدامات فوری (emergency)  مانند سکته و یا عفونت مغزی

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
لطفا با ارسال نظرات، سؤالها و پیشنهادات خود (در قسمت دیدگاهها در پایین این صفحه) ما را در بهبود این سایت همراهی نمایید.