زن و امراض قلبی

ترجمه شده توسط دکتر نیکو تفردی با اجازه ویژه از مایو کلینیک.

خانمها، خطر امراض قلبی را جدّی بگیرید

تقریباَ پنجاه درصد از خانم ها باور ندارند که امراض قلبی بالاترین رقم مرگ آنها است. امراض قلبی تقریبا یک چهارم از تعداد مرگ را بین خانم های شصت و پنج ساله و مسن تر تشکیل می دهد. اگر سکته قلبی را به این تعداد اضافه کنیم به اندازه یک سوّم بالاتر می رود.¹Mayo Clinic Health Letter July 2017 

 تعداد مرگ ناشی از تمام سرطان ها نوزده درصد علّت مرگ زنان ۶۵ (شصت و پنج) ساله و مسن تر می باشد.

در سالهای اخیر آموزش و آگاهی دادن درباره خطرات ناشی از بیماریهای قلبی زیادتر شده و پایین آمدن تعداد مرگ ناشی از امراض قلبی تفاوت قابل ملاحظه داشته است. بطوریکه در طی ۱۵ سال اخیر تعداد مرگ ناشی از امراض قلبی بطور قابل ملاحظه ای کاهش یافته است. 

امّا در ایران، آمارهای رسمی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان می‌دهد که ۳۳ تا ۳۸ درصد مرگ و میرها در کشور ناشی از بیماری‌های قلبی و عروقی است، به‌ طوری که ایران رکورد دار بالاترین آمار مرگ قلبی در جهان نامیده شده است. بر اساس این گزارش، روزانه 300 نفر در کشور بر اثر عوارض قلبی فوت می‌کنند و این در حالی است که شیوه زندگی و نوع تغذیه مردم، خطربروز این بیماری را به حداکثر رسانده است. ²http://www.salamatnews.com

 سازمان بهداشت جهانی، امراض قلبی و سکته قلبی را اوّلین علّت مرگ در جهان می داند. ۷/۴ میلیون نفر سالیانه بعلّت امراض قلبی و ۶/۷ میلیون به علّت سکته قلبی می میرند.³WHO | Cardiovascular diseases (CVDs)

بیماری سرخرگ تاجی یا بیماری شریان کرونری ( Coronary artery disease )، نوعی بیماری است که جدار داخلی سرخرگ کرونی دچار ضایعه می شود. ورم جدار سرخرگ یکی از عواملی است که باعث شروع این ضایعه در جدار سرخرگ می گردد. 

به علاوه مواد چربی (plaques) به مرور زمان در داخل سرخرگ جمع می شود. این مرحله از بیماری «تصلّب و انسداد شریانی» نامیده می شود. مواد چربی سرخرگ را تنگ کرده و بعضی اوقات باعث بستن شدن جریان خون می شود. به علاوه چربی باعث ایجاد پارگی جدار قلب و دلمه شدن خون می شود که می تواند جریان خون را مسدود کند.

بیماری سرخرگ کرونری باعث حمله قلبی و ایستادن ضربان قلب می شود. تصلّب شریانی ممکن است در سرخرگ های دیگر مانند سرخرگ هایی که خون را به مغز می رسانند اتفاق بیافتد و خطر سکته را زیاد میکند.

معمولاً تصلّب شریانی در سرخرگ های بزرگ اتفاق می افتد که خون مورد نیاز قلب را فراهم می کنند. در حقیقت، تا کنون مردان و زنان تصلّب شریانی را در سرخرگ های بزرگ تجربه کرده اند.

بیماری «سرخرگ کرونری یا تاجی» ممکن است به صورت دیگر اتّفاق بیفتد. این بیماری قلبی بیشتر برای خانم ها پیش می آید و به این صورت است که رگ های بسیار ظریف قلب مسدود می شوند ویا در اثر باریک شدن رگ های قلب و یا عدم فعّالیّت عادی قلب پیش می آید. چنانچه پزشک آزمایش سرخرگ کرونری را لازم دانست،  علاوه بر آن آزمایش سرخرگ قلب هم لازم است.

علائمی که مستلزم دقّت و اهمیّت هستند

درد قفسه سینه، فشار یا تنگی نفس علائم حمله قلبی در مردان و زنان هستند. زنان علایم دیگری غیر از درد قفسه سینه مانند:

• ناراحتی در ناحیه گردن، شانه و شکم
• تنگی نفس
• ضعف غیر عادی و یا خستگی
• سردرد و یا سرگیجه
• عرق کردن، دل بهم خوردگی و یا استفراغ . حمله قلبی، ناگهان اتفاق می افتد ولی علایم بالا ممکن است روزها و یا حتی’ هفته ها قبل از حمله وجود داشته باشد. خانم ها بعضی اوقات قادر به ارزیابی علائم حمله قلبی نیستند. دلایل آن بعضی اوقات عدم اطلاع از خطر حمله قلبی و یا عدم وجود علایم معمول و یا عدم تمایل به باور کردن خطر می باشد.

خطرات شناخته شده

مقایسه زنانی که یائسه نشده اند با مردان هم سن آنها نشان می دهد که خطر بیماری های قلبی برای زنان ۵۰ درصد نسبت به مردان کمتر است. این تفاوت بعد از یائسگی بطور سریع کمتر میشود یکی از دلایل آن کم شدن ترشّح استروژن (estrogen) در بدن می باشد.

علّت های ابتدائی ضایعات سرخرگ که در واقع باعث شروع و ایجاد امراض قلبی می شوند کاملاً شناخته شده اند. به هر حال عوامل خطرساز می توانند از طریق متفاوت، مردان و زنان را مورد تاُثیر قرار دهد. عوامل خطر عبارتند از:

• سیگار کشیدن –  خانم هائی که سیگار می کشند و به خصوص زمانی که از قرص های ضد حاملگی(Oral Contraceptive) استفاده می کنند، ۲۵ درصد بیشتر از مردانی که معتاد به سیگار هستند در خطر بیماریهای قلبی قرار می گیرند. حتّی زنانی که کمتر سیگار می کشند بیشتر از مردان در خطر این بیماری هستند.

• فشارخون بالا(Hypertension) –  فشار خون بالا در خانم های بالاتر از ۶۰ سال شایعتر از مردان بالاتراز۶۰ ساله است. قابل ذکر است که امکان کنترل فشارخون در خانم ها ازمردان کمتراست.

• میزان کلّسترل ناسالم (cholesterol level) –  میزان کلّسترل ناسالم در زنان جوان کمتر از مردان جوان است، ولی بعدازیايًسگی میزان آن نسبت به مردان مسن افزایش می یابد.

• مرض قند – در مقایسه مردان و زنانی که مبتلا به بیماری قند هستند با در نظر گرفتن دوران بیماری، زنان زودتر از مردان به سکته قلبی دچار می شوند. همچنین زنان بیشتر از مردان در خطر نارسایی های قلبی و سکته قرارمی گیرند.

• چاقی مفرط –  بعضی از محقّقین متذکّرشده اند که خطر بیماریهای قلبی در زنان چاق بمراتب بیشتر از مردان چاق است. چربی جمع شده در شکم عاملی است خطرناکتر از چربی در ناحیه تهیگاه ، ران و باسن .

• عدم فعّالیّت فیزیکی –  خانمها معمولاً کمتر از آقایان فعّالیّت فیزیکی دارند.

خطرات مختص زنان

زنان در معرض خطرات دیگری هستند که مختص آنهاست و عبارتند از:

• مسائل ناشی از حاملگی –  حاملگی و زایمان میتواند در سالهای بعد از وضع حمل باعث افزایش امراض قلبی و خطرات دیگر مانند دیابت بارداری ، ( دیابت بارداری به شرایطی گفته می شود که افزایش قند خو ن برای اولین بار، در دوران بارداری اتّفاق می افتد. دیابت بارداری، تفریباً در ۴ در صد از بارداری ها بروز می کند.) فشارخون، مرض قند و افزایش وزن که در یک سال بعد از زایمان از بین برود و داشتن پلی کیستیک،(سَندرُم تُخمدان پُلی‌کیستیک یا نشانگان تخمدان پُرکیستی) روی تخمدان خطر امراض قلبی را افزایش میدهند. 
• امراض آتو اِمیونی (Autoimmune diseases) – مانند روماتیسم. این امراض چون شدیداَ با ورم شدید همراه هستند خطر امراض قلبی را افزایش میدهند.
• معالجه سرطان پستان – مانند شیمی درمانی (chemotherapy)و پرتودرمانی (radiation) چنانچه نزدیک قلب انجام شود خطر بیماری قلبی را ایجاد میکند.
• یائسگی (menopause) زودرس –  معمولاً بیماری قلبی در زنان بعد از یائسگی اتّفاق می افتد. بنابراین چنانچه زودتر از موعد، خانمی یائسه شود، زودتراز خانمهائی که دیرتر یائسه شده اند در خطر بیماری قلبی می باشد.
• افسردگی— افسردگی برای زنان و مردان خطر بیماری قلبی را ایجاد می کند. ولی معمولاً خانمها بیشتر از آقایان دچار افسردگی میشوند.

خطر بیماری قلبی را جدّی بگیرید

لیست بالا دو نکته اساسی را روشن میکند:

• خانم ها بخصوص خانم های مسن باید بیماریهای قلبی و عروق را بیش از امراض دیگر در مدّ نظر قرار دهند.
• خطراتی را که می توانید کنترل یا برطرف کنید جدّی بگیرید. منتظرظهور علائم و نشانه های امراض قلبی نشوید. حدود ۶۴ درصد ازخانم هائی که ناگهان بر اثر امراض قلبی جان خود را از دست داده اند، قبل از مرگ هیچ گونه علائمی از امراض قلبی نداشته اند. موارد اساسی را دنبال کنید که شامل:

• تغییر سبک زندگی –  توجّه خود را روی نکات اصلی متمرکز کنید. تحقیقات نشان میدهد که عدم اعتیاد به سیگار،داشتن وزن متعادل، تغذیه سالم ، مصرف نوشیدنی های الکلی به مقدار کم و یا پرهیز از آن و ورزش خطرات امراض قلبی را به اندازه ۸۰ درصد کاهش میدهند.
• با پزشک متخصّص خود در تماس باشید – دارو و یا تراپی های مناسب میتوانند باعث کنترل مرض قند، مبارزه با افسردگی و نگه داشتن چربی و فشار خون در سطح متعادل شوند.

• چنانچه بیماری قلبی شما مورد تآَیید قرار گرفته نیاز به یک برنامه توانبخشی دارید که باید به آن عادت کنید، بعلاوه ممکن است جرّاحی به منظور افزایش جریان خون به قلب لازم باشد.