دیمن شیا(Dementia’s) متفاوت از آلَزایمر(Alzheimer’s)، مرض فراموشی است
[When not Alzheimers]

ترجمه شده توسط دکتر نیکو تفردی با اجازه ویژه از مایو کلینیک.

فرم های مختلف دیمِن شیّا(Dementia) یا دمانس

فراموش کردن کلید اتومبیل که آن را کجا گذاشته اید و یا سریعاً  نام دوست قدیمی خود را به یاد نمی آورید، شما را به این فکر می اندازد که از خود سوال کنید: این فراموشی  نتیجه سنّ بالا است و یا اینکه علایم آلزایمر است .  خواه و ناخواه این فکر نگران کننده است.

برای بسیاری از مردم این گونه فراموشی ها فقط نتیجه پیری طبیعی است. با گذشت زمان به علّت خرد شدن و یا از دست دادن سلولهای عصبی¹test reference ،  مغز حجم کمتری پیدا می کند. در نتیجه ممکن است سرعت و روشنی حافظه وحتّی’ فکر کردن به سرعت و روشنی سابق نباشد و شخص خواه و ناخواه کاهش حافظه را احساس می کند. این تغییرات در افراد کاملا متفاوت است و معمولا به نحو ظریف و موذیانه ای صورت می گیرد. مهم اینجاست که این تغییرات به زندگی عادی شخص خدشه ای وارد نمی کنند. ناگفته نماند که داروهای معیّن و شرایط خاص درمانی ممکن است باعث از دست دادن حافظه شوند که در بعضی موارد قابل برگشت می باشند.

 موارد غیر طبیعی مانند از دست دادن حافظه به طور شدید و علائمی که زندگی روزمره را مختل می کنند نشانه هایی است از دیمن شیّا. دیمن شیّا باعث نگرانی، دستپاچگی، اشکال در تکلّم، انجام دادن کارهای روحی و روانی، تغییر در خلق و خوی و روابط انسان می گردد.  درست است که آلزایمر نوعی دیمن شیّا است ولی ۶۰ تا ۸۰ درصد دیمن شیّا آلزایمر نیست.

چگونه از دست دادن حافظه شدیدتر می شود؟

 اختلال ذهنی یا شناخت خفیف

اختلال ذهنی یا شناخت خفیف (Mild cognitive impairment, (MCI) اولین مرحله در پایین رفتن عملیّات ذهن و پیدایش دیمن شیّا است. اولین علامت دیمن شیّا از دست دادن حافظه است که برای خود شخص و اطرافیانش محسوس و قابل تشخیص است. برای مثال؛ اشکال در به خاطر آوردن قرار ملاقات با دکتر و یا گفتگوهائی که با او داشته است. ولی این حالت در به عقب انداختن فعّالیّت روزانه و یا عدم مستقل بودن شخص نمی شود.

بیشتر از 20 درصد از افراد شصت و پنج ساله و یا مسّن تر دچاراختلال شناخت خفیف  می شوند، چنانچه این مریضی یعنی اختلال شناختِ شخص توسط پزشک تشخیص داده شده باشد، شخص در خطر مبتلا شدن به دیمن شیّا میباشد. بیش از سی درصد از افرادی که دچار اختلال شناخت هستند در طول پنج سال، احتمال به ابتلا به این بیماری یعنی دیمن شیّا افزایش می یابد.  از طرف دیگر بسیاری از مردمی که اختلال شناخت خفیف   دارند دچار دیمن شیّا نمی شوند و در همان شرایط باقی می مانند و یا تا حدود کمی اختلال شناخت  پیشرفته تر می شود.

• بعضی اوقات از دست دادن حافظه در نتیجه اختلال در شناخت می باشد. به خصوص زمانی که  اختلال شناخت نتیجه شرایط درمانی مانند: اثرات جانبی از دارو مانند Opioid (اپیوئید) ²https://fa.wikipedia.org/wiki/مشتقات_تریاک مواد مخدّر یا اپیوئید ( Opioid) به مجموعه مواد طبیعی و شیمیایی مسکّن شبیه به مرفین یا مواد افیونی گفته می‌شود که در سیناپس به گیرندهای عصبی اپیویید می‌چسبند. عملکرد همگی آن‌ ها در بدن مانند کار انتقال‌ دهنده‌های عصبی ضد درد (اندورفین‌ها) است که از طریق تاثیر بر سلسله اعصاب مرکزی موجب تخفیف احساس درد در بدن می شوند.

• ، antihistamines (آنتی هیستامین) ³https://fa.wikipedia.org/wiki/ آنتی هیستامین موادی که برای درمان حسّاسیت بکار رفته و باعث خنثی کردن اثر هیستامین ها می شوند.، antidepresants (انتی دی پرزنت) ⁴https://fa.wikipedia.org/wiki/  انتای دیپرزنت  داروهایی که برای معالجه افسردگی، اضطراب و تشویش  به کار می روند. و داروهایی  که برای کنترل ادرار تجویز می شوند می باشند. موارد دیگری باعث اختلال شناخت می شوند عبارتند از:
• عدم فعالّیت ورزشی
• تنهایی و طرد بودن از اجتماع
• مصرف مواد الکلی
• افسردگی
• امراض تیروئید(Hypothyroidism)، بالا بودن ترشّحات تیروئید
• کمبود ویتامین ب -۱۲
•  بالا و یا پایین بودن قند خون
• کمبود آب و یبوست
• از دست دادن شنوایی و بینایی
• آشفتگی در خواب مانند مرض (apnea) اپنیّا ⁵www.aftabir.com Feb 5, 2006 كسانی كه دچار وقفه موقّتی تنّفس در خواب می شوند  و (insomnia) اینزامنیّا ⁶https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/insomnia مرض بی خوابی
• جمع شدن مایع در مغز(normal-pressure hydrocephalus) ⁷

https://www.webmd.com/brain/normal-pressure-hydrocephalus Sep 11, 2016 – Normal pressure  Hydrocephalus is a condition in which there is too much CSF(clear, colorless body fluid found in the brain and spinal cord) in the ventricles   

• عفونت ها شامل مرض ایدز، سیفلیس، عفونت در لوله ادرار و عفونت در مغز

کاوش در مرض دیمن شیّا

انواع متفاوتی از مرض دیمن شیّا وجود دارد. در حالی که هر کدام از این انواع،  خصوصیّات مختص به خود را دارند. بسیاری از آنها علائم  شبیه به یکدیگر را دارند. معمولا بیشتر از یک نوع علامت وجود دارد. انواع دیمن شیا عبارتند از:

• مرض آلزایمر (alzheimer’s disease)– علائم ابتدایی این مرض، شامل: افسردگی و به یاد نیاوردن اتّفاقاتی که زمان کوتاهی از آنها گذشته، رفته رفته  بدتر شدن روش ارتباط با مردم، ضعف در قضاوت، پریشانی، تغییر رفتار، مشکل شدن انجام کارهای ابتدایی مانند تمیز کردن بدن .
• دیمن شیّاعروقی ⁸فراموشی عروقی ناشی از سکته مغزی stroke related vascular dementia. در این نوع فراموشی ، سکته مغزی در اثر انسداد یک رگ اصلی  رساننده خون به مغز رخ می دهد.منشا این انسداد معمولا از قلب است ، یعنی لخته خون از قلب وارد عروق خونی می شود و باعث انسداد  می گردد. –  شبیه آلزایمر می باشد. علایم اولیّه این مرض ضعف در داوری و قضاوت، اشکال در تصمیم گیری و مهارت هایی که نیاز به سازماندهی دارند.  دمانشیّا عروقی  بعد از یک حمله شدید و یا تعدادی حمله های ضعیف که غیر قابل تشخیص میباشد رخ می دهد. در مقایسه با آلزایمر، ناتوانی فیزیکی شدیدتر و از دست دادن حافظه ملایم تر است.
• لِوِی بادیز دیمن شیّا( Dementia with Lewy Bodies) — این نوع دیمن شیّا یا دمانس باعث از دست دادن حافظه می شود. امّا این مرض با گرفتاری به خواب رفتن، توهّم و خیالی شدن، اختلال در حرکات بدن، مانند عدم بالانس در راه رفتن توام می باشد.  این نوع دمانس مربوط به مرض پارکینسون (Parkinson) می باشد که برای مبتلایان به مرض پارکینسن رخ می دهد.  
• فرونتوتمپورال لوبار دی جنریشن (Frontotemporal lobar degeneration)⁹دمانس فرونتوتمپورال . این نام به فارسی ترجمه نشده و مانند کلمه انگلیسی آن تلفظ می شود. این نوع دمانس شامل چندین نوع است که باعث تغییرات در شخصیّت فرد، اشکال در کردار و رفتار و اشکال در صحبت کردن می شود.  حافظه در این نوع دمانس در مراحل اولیّه تحت تاثیر قرار نمی گیرد.

 مرض دیمن شیّا با یک نوع تست قابل تشخیص نیست.  تشخیص آن احتیاج به آزمایشات گسترده ای دارد. ارزیابی پزشکی می تواند تعیین کند که دیمن شیّا در نتیجه سن بالا، یا تاثیر داروهای به کار رفته و یا شرایط پزشکی خاصّی  می باشد.

جلوگیری از دیمن شیّا

بیش از سه درصد از انواع دیمن شیّا  قابل جلوگیری است.

• مرض قند، فشارخون و چاقی –   داروهای توصیه شده را مرتّب به کار ببرید. فشار خون خود را کنترل کنید و با مشاوره با یک متخصّص تغذیه، وزن اضافی را کم کنید. با این ترتیب قلب و جریان خون را در معرض خطر قرار نداده اید و خطر گرفتار شدن به دمانس یا دیمن شیّا را کاهش داده اید.
• عدم فعّالیت ورزشی –  ورزش می تواند به بالا بردن جریان خون به مغز و به عقب انداختن کاهش سلول های مغز و همچنین به قلب و جریان خون کمک کند که در واقع به جلوگیری از دیمن شیّاهم کمک می شود.
• سیگار کشیدن – احتمال ابتلا به این بیماری در افراد که معتاد به سیگار هستند 41 درصد بیشتر از افرادی است که سیگار نمی کشند.
• افسردگی و تنهایی  –   تعدادی از مطالعات نشان می دهند که افسردگی باعث اثرات منفی در فشار بر هورمونها و تغییرات در ساختمان مغز می شوند.  تنهائی خطر دیگری است برای مبتلا شدن به دیمن شیّا یا دمانس.  چنانچه دچار افسردگی هستید، پزشک ممکن است تراپی و یا داروهای ضد افسردگی را پیشنهاد کند.

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
لطفا با ارسال نظرات، سؤالها و پیشنهادات خود (در قسمت دیدگاهها در پایین این صفحه) ما را در بهبود این سایت همراهی نمایید.